ทองคำเดินได้  เมื่อวงจรของเก่าสวิงแรง ร้านรับซื้อต้องปรับตัวให้ทันกระแสโลก

ในโลกที่ทุกอย่างหมุนเวียนเปลี่ยนไป กลิ่นของสนิมเหล็กและเสียงการคัดแยกขวดแก้วอาจดูเหมือนกิจกรรมพื้นฐานที่เกิดขึ้นในร้านรับซื้อของเก่าซอยท้ายหมู่บ้าน แต่เบื้องหลังกำแพงสังกะสีเหล่านั้น คือฟันเฟืองสำคัญของระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ที่กำลังเผชิญกับคลื่นยักษ์แห่งความผันผวน...

1. ย้อนรอย 'นาทีทอง' กุมภาพันธ์ - พฤษภาคม 2564

หากจะพูดถึงช่วงเวลาที่ 'ขยะ' กลายเป็น 'ทองคำ' อย่างแท้จริง คงต้องย้อนกลับไปในช่วงต้นปี 2564 ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคม ในช่วงนั้น บรรดาร้านรับซื้อของเก่า โรงงานรีไซเคิล หรือแม้แต่พี่ๆ ซาเล้งต่างยิ้มแก้มปริ เพราะราคาวัตถุดิบพุ่งสูงขึ้นแบบผิดหูผิดตา เหล็กที่เคยรับซื้อกันไม่กี่บาท กลับกลายเป็นของมีราคาที่ทุกคนอยากสะสม

ไม่ใช่แค่เหล็กเท่านั้น แต่ทองแดง ทองเหลือง และเศษกระดาษ ต่างพาเหรดปรับตัวสูงขึ้นกันถ้วนหน้า ทำให้เหล่าแม่บ้านและประชาชนทั่วไปที่เก็บของเก่ารอขายได้รับอานิสงส์นี้ไปเต็มๆ กระเป๋าตังค์สั่นเพราะเงินที่ได้จากการเคลียร์บ้านนั้นมากกว่าปกติหลายเท่าตัว นี่คือยุคที่ผู้เขียนเองก็สัมผัสได้ถึงความคึกคักของตลาดมือสองและเศษวัสดุที่เปลี่ยนจากภาระให้กลายเป็นพลังเงินสดในพริบตา

2. ทำไมราคาถึงพุ่ง? เจาะลึกปัจจัยระดับโลก

หลายคนอาจสงสัยว่า ทำไมเศษเหล็กเก่าๆ ในบ้านเราถึงไปอิงกับราคาตลาดโลกได้ขนาดนั้น? คำตอบซ่อนอยู่ในบทวิเคราะห์เศรษฐกิจที่ผมสรุปมาให้เห็นภาพง่ายๆ ดังนี้:

ประการแรก: พิษจากโรคระบาดโควิด-19 ที่ทำให้โลกหยุดชะงักไปพักใหญ่ เมื่อสถานการณ์เริ่มคลี่คลาย อุตสาหกรรมยักษ์ใหญ่ทั่วโลกต่างเร่ง 'สต็อก' วัตถุดิบเพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการผลิตหลังคลายล็อกดาวน์ การแย่งชิงทรัพยากรในช่วงที่ซัพพลายเชนยังติดขัด จึงทำให้ราคาถีบตัวสูงขึ้นอย่างเลี่ยงไม่ได้

ประการที่สอง: กำแพงเขียวจากจีน จีนในฐานะโรงงานของโลกเริ่มตระหนักถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง มีการสั่งปิดโรงงานอุตสาหกรรมหนักที่มีมลพิษสูง ส่งผลให้กำลังการผลิตในจีนลดลงและต้องหันมานำเข้าวัตถุดิบจากต่างประเทศแทน รวมถึงการย้ายฐานผลิตมายังอาเซียน ซึ่ง 'ไทย' คือเป้าหมายหลัก สังเกตได้จากโรงหลอมเหล็กในบ้านเราปัจจุบันที่มีทุนจีนถือหุ้นหลักเป็นจำนวนมาก

3. เหรียญอีกด้าน: ผู้รับเหมาและโรงงานน้ำตาตก

ในขณะที่ร้านของเก่าและซาเล้งกำลังเฉลิมฉลอง แต่อีกฟากหนึ่งของอุตสาหกรรมกลับร้องระงม บรรดาผู้รับเหมาก่อสร้างที่เซ็นสัญญาจ้างแบบ 'เหมาทั้งของทั้งแรง' ต่างพากันเหงื่อตก เพราะต้นทุนวัตถุดิบอย่างเหล็กเส้นและอุปกรณ์โลหะต่างๆ พุ่งสูงขึ้นเกินกว่าที่ประเมินไว้ในตอนแรก

หลายโครงการต้องเผชิญกับภาวะขาดทุน บางรายถึงขั้นต้องหยุดงานหรือทิ้งงานเพราะสู้ราคาวัสดุไม่ไหว โรงงานอุตสาหกรรมที่ต้องใช้โลหะเป็นส่วนประกอบหลักในการผลิตก็ได้รับผลกระทบจากต้นทุนที่บวมขึ้น ส่งผลกระทบเป็นโดมิโนมาถึงราคาสินค้าอุปโภคบริโภคที่ปลายทางในที่สุด

4. ความสวิงที่น่ากลัว: บทเรียนการบริหารความเสี่ยง

ธรรมชาติของราคาสินค้าโภคภัณฑ์คือ 'สิ่งที่ขึ้นไปได้ ก็ย่อมลงมาได้' หลังจากช่วงพุ่งทะยาน ก็ตามมาด้วยช่วงเวลาแห่งการ 'ตรึงราคา' และความผันผวน ร้านรับซื้อของเก่าหลายแห่งเริ่มทำงานยากขึ้น เพราะราคาที่รับซื้อมาเมื่อวาน อาจจะสูงกว่าราคาที่ขายออกในวันนี้

หากระบายของไม่ทัน หรือบริหารสต็อกผิดพลาด กำไรที่เคยสะสมมาอาจมลายหายไปกับส่วนต่างราคาที่ดิ่งลง ร้านของเก่าและโรงงานรีไซเคิลจึงต้องมี 'สัญชาตญาณ' และความรวดเร็วในการตัดสินใจ การดองของไว้นานเกินไปในตลาดที่สวิงแรงแบบนี้ ไม่ต่างอะไรกับการถือระเบิดเวลาไว้ในมือ

5. บทสรุป: การปรับตัวในโลกใบเก่าที่ราคาใหม่

สุดท้ายนี้ หัวใจสำคัญของการอยู่รอดในวงการของเก่าไม่ใช่แค่การมีพื้นที่เก็บของกว้างๆ หรือมีตราชั่งที่แม่นยำ แต่คือการ 'อ่านตลาด' ให้ขาด การติดตามข่าวสารเศรษฐกิจระดับโลกอย่างใกล้ชิด และการบริหารสภาพคล่องทางการเงินให้แข็งแกร่งคือเกราะป้องกันชั้นดี

ขอให้เพื่อนๆ ร่วมอาชีพและนักบริหารจัดการของเสียทุกท่านโชคดี มีไหวพริบในการรับมือกับความผันผวน เพราะในขยะยังมีโอกาส และในวิกฤตยังมีทางออกเสมอ หากเราพร้อมที่จะปรับตัวตามกระแสโลกที่ไม่มีวันหยุดนิ่ง